Opiłki w filtrze hydraulicznym – kiedy trzeba zatrzymać maszynę?

Filtr hydrauliczny ma za zadanie zatrzymywać zanieczyszczenia, które nie powinny krążyć wraz z olejem. Niewielka ilość drobnego osadu na wkładzie nie musi od razu oznaczać poważnej awarii. Inaczej jednak należy traktować większe płatki metalu, świeże metaliczne opiłki lub sytuację, w której ilość zanieczyszczeń szybko rośnie. Metal w układzie może wskazywać na zużycie silnika hydraulicznego, pompy, zaworu lub innego elementu, a dalsza praca maszyny mogłaby rozprowadzić zanieczyszczenia po całej instalacji. 

Skąd biorą się opiłki w układzie hydraulicznym?

Prawidłowa praca układu hydraulicznego w dużej mierze zależy od czystości oleju oraz utrzymania właściwego smarowania współpracujących elementów. Wewnątrz pomp, silników oraz zaworów elementy współpracują przy minimalnych luzach, rozdzielone jedynie cienką warstwą oleju. Gdy ten film olejowy ulega osłabieniu, a tarcie zaczyna brać górę, pojawia się problem, który potrafi unieruchomić każdą maszynę – opiłki metalu.

Cząstki metalu rzadko pojawiają się bez przyczyny. Najczęściej są one efektem jednego z następujących czynników:

• naturalnego lub przyspieszonego zużycia współpracujących powierzchni pod obciążeniem;
• obecności twardych zanieczyszczeń w krążącym oleju;
• kawitacji – powstawania i gwałtownego zapadania się pęcherzyków pary wskutek lokalnego spadku ciśnienia, co może prowadzić do erozji powierzchni elementów;
• niedostatecznego smarowania lub przegrzewania całego układu;
• uszkodzenia łożysk, przeciążenia pompy bądź błędów montażowych.

Czy każdy opiłek w filtrze oznacza awarię?

Na szczęście nie. O tym, czy sytuacja jest poważna, decyduje ilość, wielkość oraz wygląd znalezionych cząstek, a także dodatkowe objawy w pracy maszyny.

Po nowym montażu lub remoncie podzespołów w oleju mogą przez pewien czas pojawiać się drobne pozostałości technologiczne. Nie należy ich jednak całkowicie ignorować. Zdecydowanie większy powód do niepokoju dają duże, ostre fragmenty metalu, błyszczące płatki w dużej ilości oraz nagłe zabrudzenie filtra po okresie bezproblemowej pracy.

Kiedy trzeba zatrzymać maszynę?

Gdzie szukać źródła zanieczyszczeń?

Problem może wiązać się z pompą hydrauliczną, jednakże metal może pochodzić także z zupełnie innego miejsca. Źródłem bywają silniki hydrauliczne, rozdzielacze, siłowniki, łożyska, a nawet drobiny pozostawione w instalacji po wcześniejszej awarii.

Warto pamiętać, że miejsce montażu filtra ma ogromne znaczenie:

• filtr ciśnieniowy zamontowany za pompą może ułatwiać wykrycie zanieczyszczeń powstających w pompie lub znajdujących się w oleju przed dalszą częścią układu;
• filtr powrotny zatrzymuje zanieczyszczenia wracające z różnych elementów instalacji, dlatego wskazanie ich dokładnego źródła może być trudniejsze.
  

Opiłki mogą też trafić do układu z zewnątrz – podczas naprawy, cięcia przewodów czy pozostawienia otwartych króćców bez zabezpieczenia.

Co zrobić po znalezieniu opiłków?

Przede wszystkim nie wyrzucaj starego filtra. Zużytego wkładu filtracyjnego nie warto od razu wyrzucać. Jego oględziny mogą dostarczyć cennych informacji o rodzaju zanieczyszczeń krążących w układzie w okresie jego eksploatacji. Po znalezieniu opiłków:

• oceń rodzaj zanieczyszczeń – zwróć uwagę na wielkość i kształt drobin;
• sprawdź parametry pracy – skontroluj ciśnienie, temperaturę oleju oraz ewentualne nietypowe dźwięki z pompy;
• pobierz próbkę oleju – w razie wątpliwości laboratoryjna analiza (oceniająca m.in. klasę czystości wg ISO 4406) da pełny obraz sytuacji.

Wymiana filtra może nie wystarczyć

Największym błędem serwisowym jest wymiana samego filtra lub zatartej pompy na nową bez wcześniejszego oczyszczenia instalacji.

Jeżeli w przewodach, zbiorniku, chłodnicy czy rozdzielaczach wciąż znajdują się opiłki z poprzedniej awarii, nowa pompa może szybko ulec zniszczeniu. Przy poważniejszych awariach konieczne jest:

• dokładne płukanie całego układu,
• wymiana oleju;
• montaż świeżych wkładów filtracyjnych.

Regularna kontrola filtrów, pilnowanie czystości nowego oleju podczas zalewania oraz szybka reakcja na pierwsze nietypowe objawy to najprostszy sposób, by uniknąć unieruchomienia maszyny i lawinowych kosztów naprawy.

Co daje analiza oleju hydraulicznego?

Obecność opiłków w filtrze nie zawsze pozwala wskazać uszkodzony element. Przy podejrzeniu awarii często stosuje się laboratoryjną analizę oleju. Dzięki niej można ocenić:

• poziom zanieczyszczenia;
• liczbę i wielkość cząstek;
• obecność produktów zużycia;
• zawartość wody;
• stan samego oleju.

W bardziej wymagających układach monitoruje się klasę czystości według ISO 4406. Jest to szczególnie istotne w hydraulice wykorzystującej precyzyjne zawory czy pompy tłoczkowe, które mogą być bardziej wrażliwe na drobne zanieczyszczenia.

Prostym testem warsztatowym bywa również użycie magnesu. Pozwala sprawdzić, czy część znalezionych drobin jest ferromagnetyczna. Nie zastępuje to jednak profesjonalnej analizy, ponieważ nie każdy metal reaguje na magnes.

Jak zapobiegać pojawianiu się opiłków?

Pamiętaj o tym, że nie każdego zużycia można uniknąć, jednak można ograniczyć ryzyko przyspieszonego niszczenia hydrauliki. Najważniejszymi działaniami w tym wypadku są:

• regularna wymiana filtrów;
• stosowanie filtrów o odpowiedniej dokładności i skuteczności filtracji;
• kontrolowanie stanu oleju;
• używanie właściwego oleju hydraulicznego;
• utrzymywanie prawidłowej temperatury pracy;
• zachowanie czystości podczas napraw i uzupełniania oleju;
• zabezpieczanie otwartych przewodów i króćców;
• okresowa analiza oleju w ważnych lub intensywnie eksploatowanych maszynach.

Co ważne, nawet nowy olej nie musi mieć czystości wymaganej przez konkretny układ. Zanieczyszczenia mogą przedostać się do niego przykładowo podczas magazynowania, transportu i przelewania.

Opiłki w filtrze – wczesne ostrzeżenie

Zużyty filtr należy oglądać przy każdej wymianie. Jest to skuteczny sposób na wychwycenie pierwszych objawów zużycia hydrauliki. Drobny osad nie zawsze wskazuje, że trzeba zatrzymać maszynę. Zdecydowanej reakcji wymagają natomiast duże fragmenty metalu, szybko rosnąca ilość opiłków oraz ich występowanie wraz z hałasem, przegrzewaniem lub zmianą parametrów pracy układu. Im szybciej dojdzie do znalezienia źródła cząstek, tym większa szansa, że naprawa obejmować będzie jeden element zamiast silnika, pompy, zaworów i całego zanieczyszczonego obiegu. 

Jakich objawów nie należy ignorować?

Same opiłki są istotnym sygnałem, ale szczególnie ważne jest ich występowanie wraz z innymi symptomami. Maszynę należy zatrzymać i poddać diagnostyce, gdy pojawiają się:

• utrata siły pod obciążeniem;
• nadmierne nagrzewanie się oleju;
• nietypowe odgłosy pompy;
• wolniejsza praca siłowników;
• spadki lub wahania ciśnienia;
• szybko powracający sygnał zabrudzenia filtra;
• szarpanie elementów wykonawczych.

W takich sytuacjach dalsza praca może doprowadzić do tego, że awaria jednego podzespołu zamieni się w zanieczyszczenie całego układu.

Rola profesjonalnego serwisu w zapobieganiu przestojom

Awaria układu hydraulicznego nigdy nie pojawia się w dobrym momencie. Zamiast czekać na awarię i kosztowny przestój maszyny, warto postawić na współpracę z doświadczonym serwisem hydrauliki siłowej, który dysponuje odpowiednim zapleczem diagnostycznym. Specjaliści potrafią nie tylko szybko zlokalizować źródło opiłków, ale także przeprowadzić profesjonalne płukanie rurociągów, regenerację pomp czy precyzyjne ustawienie ciśnień roboczych. Inwestycja w regularne przeglądy i fachową opiekę techniczną pozwala wykryć mikroskopijne oznaki zużycia na długo przed tym, jak zamienią się one w awarię unieruchamiającą cały park maszynowy.